Overslaan en naar de inhoud gaan

Folklore op Schiermonnikoog

Er zijn twee typisch Schiermonnikoger feesten: Klozum op 5 december, en Kallemooi, het Pinksterfeest.

Klozum

Klozum is een feest dat op 5 december gevierd wordt, maar niets met Sinterklaas te maken heeft. 's Avonds gaan gemaskerde en verklede figuren de straat op. Bij enkele huizen in het dorp wordt de voordeur opengezet. In deze huizen verzamelen zich de andere dorpsbewoners. De Klozums mogen voeren hier hun act op, het liefst met medewerking van de toeschouwers.
Dit gebruik is verwant met soortgelijke feesten op andere eilanden, zoals Oude Sunderklaas op Texel, het Opkleden op Vlieland en Sunderklazen op Ameland. De act gaat in op gebeurtenissen van het afgelopen jaar in het dorp of elders in de wereld. Zo was de instelling van het Nationaal Park en alles wat daar bij kwam kijken een geliefd onderwerp. Na het toneelstukje krijgen de Klozums een drankje. Tegen twaalf uur 's avonds verzamelt iedereen zich in het dorpshuis. Daar is om 24.00 uur de ontmaskering van de spelers, waarna het feest nog lang doorgaat. In de middag van 3 en 4 december gaan de kinderen langs de huizen. Ook zij zijn gemaskerd of beschilderd en verkleed in bizarre gewaden. Ze roepen 'Klozum, klozum' en voeren een stukje of een liedje op. Hierna krijgen ze snoep of koekjes. Een soortgelijke manier om 5 december te vieren kwam in vroeger tijden op veel plaatsen in Nederland voor. Het oorspronkelijke doel was het verjagen van boze geesten uit de huizen.

Kallemooi

kallemooi.jpg

Vlag en mand van Kallemooi | © Martin Schoemaker, archief bezoekerscentrum Schiermonnikoog

Met Pinksteren viert Schiermonnikoog het feest Kallemooi. Dit feest komt nergens anders in Nederland voor. Op de zaterdag voor Pinksteren wordt om middernacht een paal in het midden van het dorp gezet. Die blijft drie dagen lang staan. Bovenin hangt een mand met daarin een gestolen haan. Aan de top van de mast is een groene meitak gebonden. Aan de uiteinden van een latje hangen twee lege jeneverkruiken. Boven in de mast wappert de Nederlandse vlag met daarop het woord Kallemooi. De haan leeft drie dagen op water en brood. Hij wordt op derde pinksterdag in optocht teruggebracht naar de eigenaar. Het oprichten van de mast gebeurt onder toezicht van de Kallemooi-commissie. Deze zamelt ook geld in voor goede doelen. Het feest dateert volgens oude boeken al van 1646. Vroeger werd er speciaal kallemooi-bitter gebrouwen.

De derde pinksterdag staat in het teken van de kinderen. 's Middags zijn er traditionele spelletjes. 's Avonds rijden de kinderen op boerenwagens zingend ('Pinksterfeest gaat nóóit verloren...') door het dorp en de polder.

Het Kallemooi-feest wordt vaak lang en met veel lawaai gevierd. Hierbij wordt er in de café's heel wat gedronken. Het Kallemooi-feest komt in andere vormen ook elders voor. Het lijkt op de midzomerfeesten in Zweden. In een plaats in Rusland wordt ook een voorjaarsfeest gevierd waarbij een haan in een mast gehesen wordt als teken voor vruchtbaarheid voor mens en natuur. De kallemooi-mast zal dus in feite een meiboom zijn.  

CC-BY-NC, Ecomare & VLIZ 2020 - Laatst bijgewerkt: